بسم ﷲ الرحمن الرحیم نحمده و نصلی علیعلی ٰ رسولہ الکریم
Vergelijkende Studie van kwalificaties van een Rechter onder Islamitische Jurisprudentie en onder het Westen Jurisprudentie
Justice ® Dr. Munir Ahmad Mughal
Adāb al-Qādi (Islamic Legal and Judicial System)
Introductie
Om de zaken van een staat in de moderne context te regelen, bestaan er drie organen: de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht. Geen enkele staat functioneert zonder gedragsregels. Daarom bestaat er recht, en achter dat recht staat een rechtswetenschap die jurisprudentie wordt genoemd, of in islamitische terminologie: ʿIlm Uṣūl al‑Fiqh.
Welke bron men ook hanteert, uiteindelijk zijn het mensen die als actieve en passieve agenten alle zaken regelen. De administratieve plaatsvervanger van een koning of magistraat is een mens; de leden van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht zijn mensen; de heerser, de raadgevers en de tolken zijn allemaal mensen. Daarom is de studie van de mens vanuit alle invalshoeken essentieel in elk domein van het wereldse leven.
Het valt niet te ontkennen dat deze wereld de Schepping is van één Schepper, en dat zij op vele manieren bestaat en in stand wordt gehouden — bekend of onbekend, zichtbaar of verborgen — door de Schepper op basis van degelijke, wetenschappelijke en nauwkeurige principes.
Evenmin valt te ontkennen dat de mens een eenheid vormt binnen de menselijke samenleving. Wanneer individuen doelloos samenkomen, vormen zij slechts een menigte; wanneer individuen zich organiseren, ontstaat een samenleving met regels en voorschriften die nageleefd moeten worden. Er is geen verschil van mening over het feit dat onwetendheid en bewustzijn twee verschillende fenomenen zijn, en dat zij niet gelijk zijn. Mensen beschikken over vermogens in verschillende gradaties en hanteren verschillende benaderingen, zelfs wanneer het doel hetzelfde is. Het is waar dat vergissen menselijk is en perfectie Goddelijk.
Het is eveneens een feit dat de mensheid verdeeld is in degenen die wel en niet in Allāh Ta’ālā geloven, en dat er binnen beide groepen verdere onderverdelingen bestaan — en toch is er co‑existentie. Problemen zijn talrijk en divers, eenvoudig en complex, en het zijn mensen die de taak hebben deze snel of langzaam op te lossen.
Er bestaan universele waarheden: de zon komt op in het oosten en gaat onder in het westen; water bevriest bij nul graden en kookt bij honderd graden Celsius; water stroomt naar beneden; gas verspreidt zich overal. Alle elementen hebben vaste atoomnummers en gewichten. Alles bevindt zich in een universeel systeem dat zijn functie vervult. De mens vormt daarop geen uitzondering — integendeel, de mens heeft meerdere systemen die dag en nacht functioneren. Geschillen ontstaan om vele redenen, maar de belangrijkste zijn bloed, eigendom en eer.
Rechten en plichten zijn wederkerig. Overtredingen komen voor en geschillen ontstaan, wat het bestaan van een rechtssysteem in elke samenleving noodzakelijk maakt. Een lid van een dergelijk rechtssysteem wordt in het Nederlands een rechter genoemd, en in het Arabisch een Qāḍī.
De terminologie kan verschillen, maar de functie blijft hetzelfde: geschillen tussen partijen beslechten in overeenstemming met de wet.
Verschillen tussen het westerse en het islamitische rechtssysteem
- Doelstelling van recht
- Westers recht: waarborgt individuele vrijheid en rechten.
- Islamitisch recht: handhaaft sociale rechtvaardigheid in het maatschappelijk leven en juridische rechtvaardigheid in de rechtbanken. Het gaat niet om verdelen “half om half”, maar om het geven van wat rechtens toekomt aan de rechthebbende.
- Handhaving
- Westen: de staat handhaaft haar eigen recht met geweld binnen haar politieke organisatie.
- Islam: handhaaft gelijkheid in compensatie: dit voor dat, goed voor goed, kwaad voor kwaad — in exacte verhouding.
- Strafrecht
- In beide systemen bestaat civiel en strafrecht.
- Westen: doel van straf is niet primair het straffen van de dader.
- Islam: doel van straf is wél het straffen van de dader.
- Doelen van straf (beide systemen)
- Misdaad uitroeien
- Preventie
- Afschrikking
- Hervorming van dader en samenleving
- Burgerlijk recht
In beide systemen is het doel: rechten herstellen.
- Primaire taak van rechtbanken
In beide systemen: recht spreken.
- Secundaire taken
- Westen:
- Verklaring van recht, status of feiten
- Onwettigheden van staat of functionarissen corrigeren
- Administratieve taken van rechtbanken
- Islam:
- Geschillen beslechten
- Rechthebbenden hun recht laten ontvangen
- Wetten interpreteren
- Jurisprudentie vormen
- Rechten van gehandicapten waarborgen
- Voogdij over personen en eigendommen
- Familiegeschillen beslechten
- Administratieve taken van rechtbanken
- Bron van wet
- Westen: mensgerichte wetten
- Islam: Goddelijke wet: Qur’ān en Sunnah
- Stabiliteit van wet
- Westen: wetten worden vaak gewijzigd of ingetrokken
- Islam: primaire bron is Goddelijk → basiswet blijft onveranderd
- Bescherming
- Westen: rechtssysteem beschermt heersers
- Islam: rechtssysteem is onafhankelijk van heersers; iedereen is onderworpen aan de Wet van Allāh Ta’ālā
- Moraal
- Westen: recht ≠ moraal
- Islam: recht = moraal; immoraliteit is verboden
- Profeet ﷺ: “Wie bedriegt, behoort niet tot ons.”
- Efficiëntie
- Westen: complex, traag, duur
- Islam: eenvoudig, snel, goedkoop
- Getuigenis
- Westen: geen vaste normen
- Islam: normen vastgelegd in Qur’ān en Sunnah
- Bescherming van criminelen
- Westen: wettelijke bescherming
- Islam: geen bescherming voor criminelen
- Qiṣāṣ en Diyat
- Westen: staatshoofd beslist
- Islam: slachtoffer of erfgenamen beslissen
- Zīnā (overspel/verkrachting)
- Westen: kan worden kwijtgescholden
- Islam: geen kwijtschelding na veroordeling
- Lasteraar
- Westen: geen levenslange handicap
- Islam: lasteraar verliest blijvend getuigenisrecht
- Kwalificatie van een rechter
- Westen: kennis van recht, volwassen, gezond
- Islam: moslim, volwassen, gezond, kennis van Qur’ān, Sunnah, Ijmāʿ, en bekwaam in Ijtihād
- Gerechtelijk beleid
- Beide systemen kennen richtlijnen
- In de islam is het meesterwerk: de brief van ʿUmar ibn al‑Khaṭṭāb aan Abū Mūsā al‑Ashʿarī, een tijdloze handleiding voor rechters.
De brief van ʿUmar (raḍiy Allāhu ʿanhu)
Allāh Ta’ālā is de Beginner, de Weldadige, de Barmhartige.
Daarna: Voorwaar, rechtspraak is een beslissende verordening van Allāh Ta’ālā en een praktijk van de Profeet ﷺ die gevolgd wordt; het is een Sunnah die nooit verlaten is. Wanneer partijen hun zaak aan jou voorleggen, begrijp dan alle aspecten volledig. Een recht dat niet afdwingbaar is, is nutteloos.
Behandel mensen gelijk — in jouw houding, jouw zitting en jouw berechting — zodat geen invloedrijke persoon hoop krijgt op jouw partijdigheid, en geen zwak persoon wanhopig wordt over het verkrijgen van gerechtigheid.
Het bewijs ligt bij de eiser; de eed bij degene die ontkent.
Verzoening is toegestaan, behalve wanneer het iets wettigs onwettig maakt of iets onwettigs wettig maakt.
Laat het je niet weerhouden om een eerdere beslissing te herzien wanneer je later de waarheid leert kennen. De waarheid blijft bestaan en het is beter terug te keren naar de waarheid dan te blijven in valsheid.
Begrip! Begrip! Wanneer je in je hart onrust voelt over een zaak waarvoor geen duidelijke tekst bestaat in Qur’ān of Sunnah, zoek dan naar vergelijkbare precedenten. Evalueer de zaak door analogie en neem het oordeel dat het meest in overeenstemming is met de waarheid en het meest aangenaam is voor Allāh Ta’ālā.
Behandel afwezigen en aanwezigen gelijk wanneer zij uitstel vragen.
Als de eiser bewijs levert, krijgt hij zijn recht; als hij faalt, beslis tegen hem — dit is rechtvaardiger en duidelijker.
Alle moslims zijn betrouwbare getuigen tegen elkaar, behalve degene die een straf heeft ondergaan, een bekende valse getuige, of iemand bij wie partijdigheid vermoed wordt door vriendschap of verwantschap. Er is geen getuigenis van iemand tegen wie een bewezen beschuldiging bestaat.
Allāh Ta’ālā kent jullie geheimen en heeft jullie bestraffing weggenomen door middel van bewijs en eden.
Vermijd woede, verwarring en beïnvloeding door mensen. Vermijd schijnvertoon tegenover rechtzoekenden.
Rechtspraak is een gelegenheid om het recht (ḥaqq) te vestigen, waarvoor Allāh Ta’ālā jou rijkelijk zal belonen.
Wie zijn intentie zuiver houdt, wordt door Allāh Ta’ālā gesierd. Wie zich mooier voordoet dan zijn innerlijke staat, wordt door Allāh Ta’ālā te schande gemaakt.
Wat denk je dan van de beloning van Allāh Ta’ālā, naast Zijn voorziening in deze wereld en de schatten van Zijn barmhartigheid in het Hiernamaals?
Vrede.