1 Inleiding

Tot nu toe hebben we alle verschillende werkwoord tabellen in de taal behandeld, beginnend met de tabellen van de verleden tijd en eindigend met de opdracht‑ en negatieve opdrachttabellen. De tot nu toe behandelde tabellen omvatten alle tijden die in de taal bestaan met betrekking tot tijd en stem. We zullen echter dezelfde tabellen in latere hoofdstukken opnieuw bekijken, inshā’Allāh, wanneer we onregelmatige vervoegingen bespreken. Niettemin zal er geen nieuwe werkwoord tabel verschijnen in deze pagina’s, want deze bestaat niet in de taal.

2 De Masdar

Bedenk dat wanneer de basisletters in een bepaald patroon verschijnen van de letters die in de vorige hoofdstukken zijn genoemd, de betekenis altijd samengesteld is, d.w.z. een betekenis die afkomstig is van de basisletters zelf, zoals “slaan” en “helpen”. De tweede betekenis is de tijd (verleden, heden of toekomst) en de stem (actief of passief). Deze tweede betekenis komt voort uit het patroon van klinkering en kan ook de toevoeging van niet‑basisletters omvatten. In de Arabische taal, waarbij alleen de basisletters onafhankelijk lijken van de tijd en de stem die door het patroon worden aangegeven, wordt dit type woord een masdar of verbaal zelfstandig naamwoord genoemd, bijvoorbeeld naṣrun (helpen) en ḍarbun (slaan). In de Engelse grammatica staat het bekend als de infinitief.

Het is juist deze masdar die volgens de meerderheid van de geleerden het stamwoord is voor alle werkwoorden en afgeleide zelfstandige naamwoorden. Dit afleidingsproces staat bekend als Ishtiqāq (etymologie). Ishtiqāq wordt ook besproken binnen de wetenschap van Sarf. Om verder uit te werken: men kan zeggen dat het bepalen van het beginpatroon voor werkwoord/zelfstandig‑naamwoord‑vervoeging en het afleiden ervan uit de masdar, of het herkennen van een afgeleide vorm en het bepalen van de masdar ervan, het etymologische gedeelte van Sarf is, terwijl het bouwen van de rest van de tabel het morfologische aspect van Sarf is.

3 Het Actieve Deelwoord (Ism al‑Fā‘il)

Het Actieve Deelwoord (Ism al‑Fā‘il) is het afgeleide zelfstandig naamwoord (mushtaq) dat degene aanduidt die de betekenis uit de basisletters uitvoert of doet, bijvoorbeeld kātib (schrijver, iemand die schrijft). In werkwoordsvorm 1, waar de werkwoorden/afgeleide zelfstandige naamwoorden uit slechts drie basisletters bestaan, is het standaardpatroon voor het Actieve Deelwoord fā‘ilun, d.w.z. na de fā’‑positie, geklinkerd met een fathah, is er een toevoeging van een alīf. De ‘ain‑positie is geklinkerd met een kasrah en omdat deze woorden zelfstandige naamwoorden zijn en geen werkwoorden, zullen ze eindigen op tanwīn, het onbepaalde lidwoord van de Arabische taal (zoals “a” of “an” in het Engels). De tabel voor het Ism al‑Fā‘il bestaat uit slechts 6 vervoegingen: drie voor mannelijk en drie voor vrouwelijk. Dit komt door de afwezigheid van het persoonsaspect, dat alleen in werkwoorden voorkomt.

Bouwwijze

1. Het toevoegen van het teken van vrouwelijkheid (ronde tā’) aan het einde van het enkelvoudige mannelijke zal het enkelvoudig vrouwelijke maken: ḍāribun wordt ḍāribatun.
2. Door aan beide een alīf en een nūn makṣūr toe te voegen, worden ze respectievelijk dubbel mannelijk en dubbel vrouwelijk: ḍāribāni en ḍāribatāni.
3. Het achtervoegsel voor het mannelijke meervoud is een wāw sākinah voorafgegaan door een dhammah, gevolgd door een nūn maftūh: ḍāribūna.
4. Het achtervoegsel voor het vrouwelijke meervoud is een alīf gevolgd door een lange vrouwelijke tā’: ḍāribātun.

4 Sarf‑matrix, waarin alle zes afgeleide zelfstandige naamwoorden samenkomen:

1. Masdar (المصدر)
2. Ism al‑Fā‘il (اسم الفاعل)
3. Ism al‑Maf‘ūl (اسم المفعول)
4. Ṣifah Mushabbahah (الصفة المشبّهة)
5. Ism al‑Ālah (اسم الآلة)
6. Ism al‑Makān / Ism al‑Zamān (اسم المكان / اسم الزمان)

Ik gebruik het modelwerkwoord dharaba (ضَرَبَ) → yadhribu (يَضْرِبُ), omdat dit traditioneel is in Sarf‑boeken. 

Volledige Sarf‑matrix – Masdar & 5 Mushtaqāt

1 Masdar (المصدر) – Verbaal zelfstandig naamwoord

Betekenis: de pure betekenis van de stamletters, zonder tijd of persoon

Naam	Patroon	Voorbeeld	Betekenis
Masdar	fa‘lun / fa‘lan / fa‘l	ḍarbun	slaan, het slaan

De masdar is de oorsprong van alle werkwoorden en afgeleide naamwoorden.

Geen tijd, geen persoon, geen stem.

2 Ism al‑Fā‘il (اسم الفاعل) – Actieve deelwoord

Degene die de handeling verricht

Naam	Patroon	Voorbeeld	Betekenis
Ism al‑Fā‘il	fā‘ilun	ḍāribun	degene die slaat

Vervoegingen (6 vormen)

Geslacht	Aantal	Vorm
M	enk.	ḍāribun
M	duaal	ḍāribāni
M	mv.	ḍāribūna
V	enk.	ḍāribatun
V	duaal	ḍāribatāni
V	mv.	ḍāribātun

3 Ism al‑Maf‘ūl (اسم المفعول) – Passieve deelwoord

Degene op wie de handeling wordt verricht

Naam	Patroon	Voorbeeld	Betekenis
Ism al‑Maf‘ūl	maf‘ūlun	maḍrūbun	degene die geslagen wordt

Vervoegingen (6 vormen)

Geslacht	Aantal	Vorm
M	enk.	maḍrūbun
M	duaal	maḍrūbāni
M	mv.	maḍrūbūna
V	enk.	maḍrūbatun
V	duaal	maḍrūbatāni
V	mv.	maḍrūbātun

4 Ṣifah Mushabbahah (الصفة المشبّهة) – Eigenschap

Een blijvende eigenschap afkomstig uit de stamletters

Naam	Patroon	Voorbeeld	Betekenis
Ṣifah Mushabbahah	fa‘īlun / fa‘īl / fa‘al	ḍarībun	sterk, hard (blijvende eigenschap)

Wordt gebruikt voor blijvende eigenschappen, niet tijdelijke handelingen. Patroon varieert per stam.

5 Ism al‑Ālah (اسم الآلة) – Instrument

Het voorwerp waarmee de handeling wordt verricht

Naam	Patroon	Voorbeeld	Betekenis
Ism al‑Ālah	mi‘fal / mi‘falah / fa‘‘ālah	miḍrabun	een stok / instrument om te slaan

Patroon hangt af van gebruik:

• mi‘fal → miḍrab
• mi‘falah → miḍrabah
• fa‘‘ālah → ḍarrābah

6 Ism al‑Makān / Ism al‑Zamān (اسم المكان / اسم الزمان)

Plaats of tijd waarin de handeling plaatsvindt

Naam	Patroon	Voorbeeld	Betekenis
Ism al‑Makān	maf‘al / maf‘ilah	maḍrabun	plaats van slaan
Ism al‑Zamān	maf‘al / maf‘ilah	maḍrabun	tijd van slaan

Zelfde patroon voor plaats en tijd — betekenis volgt uit context.

Compact overzicht – De 6 Mushtaqāt uit één stam

Naam	Patroon	Voorbeeld
Masdar	fa‘lun	ḍarbun
Ism al‑Fā‘il	fā‘ilun	ḍāribun
Ism al‑Maf‘ūl	maf‘ūlun	maḍrūbun
Ṣifah Mushabbahah	fa‘īlun	ḍarībun
Ism al‑Ālah	mi‘fal	miḍrabun
Ism al‑Makān/Zamān	maf‘al	maḍrabun

Volledige Sarf‑matrix (alles samen)

Categorie	Patroon	Voorbeeld	Betekenis
Masdar	fa‘lun	ḍarbun	slaan
Ism al‑Fā‘il	fā‘ilun	ḍāribun	degene die slaat
Ism al‑Maf‘ūl	maf‘ūlun	maḍrūbun	degene die geslagen wordt
Ṣifah Mushabbahah	fa‘īlun	ḍarībun	sterk / hard
Ism al‑Ālah	mi‘fal	miḍrabun	instrument van slaan
Ism al‑Makān/Zamān	maf‘al	maḍrabun	plaats/tijd van slaan