1 Opdrachtwerkwoord

Amr, het opdrachtwerkwoord, heeft — zoals alle werkwoorden — zowel een actieve als een passieve vorm. Elke tabel heeft 14 vervoegingen.Wanneer men echter nadenkt over de aard van Amr, ziet men iets unieks dat niet voorkomt bij andere werkwoord tijden: een bevel wordt letterlijk altijd gericht tot degene die wordt aangesproken.

Per definitie moet Amr dus:

• tweede persoon zijn
• actieve stem hebben

Voorbeelden: Zit!, Drink!, Lees!

Maar… kan Amr figuurlijk ook andere personen hebben?

Ja, maar dan is het figuurlijk, niet letterlijk:

• 2e persoon passief: “Je moet geholpen worden.”
• 3e persoon actief: “Hij moet helpen.”
• 3e persoon passief: “Hij moet geholpen worden.”

Vergelijk dit met het letterlijke bevel: Help! Het verschil tussen letterlijk bevel en figuurlijke verplichting is duidelijk.

Daarom hebben Sarf‑geleerden de 14 vervoegingen opgesplitst in twee kleinere tabellen:

Actieve Amr

1. Amr Ḥāḍir Ma‘rūf (2e persoon actief) idhrib — “Sla!”
2. Amr Gha’ib wa Mutakallim Ma‘rūf (3e + 1e persoon actief) li‑yadhrib — “Hij moet slaan”

Passieve Amr

1. Amr Ḥāḍir Majhūl (2e persoon passief) li‑tudhrab — “Je moet geslagen worden”
2. Amr Gha’ib wa Mutakallim Majhūl (3e + 1e persoon passief) li‑yudhrab — “Hij moet geslagen worden”

Zo ontstaan vier kleine tabellen in plaats van twee grote van 14.

2 Bouwwijze van de vier Amr‑tabellen

De drie “li‑tabellen” (alles behalve de eerste)

Alle tabellen behalve Amr Ḥāḍir Ma‘rūf worden gevormd door:

2.1 Het partikel “li” (lām al‑amr)

Dit wordt vóór de fa‑positie geplaatst.

2.2 De uitgangen zijn identiek aan de “lam‑tabellen”

Dat betekent:

• In de vijf vervoegingen waar de lām‑positie een dhammah had in het Muḍāri‘, wordt deze nu sākin.
• In zeven vervoegingen valt de laatste nūn weg.
• In de twee vrouwelijke meervouden gebeurt niets.

2.3 Constructie van Amr Ḥāḍir Ma‘rūf (2e persoon actief)

Deze tabel heeft een eigen bouwwijze, anders dan alle andere:

3 Begin met Muḍāri‘ Ḥāḍir Ma‘rūf (taf‘alu)

Verwijder het voorvoegsel tā’.

Waarom? Omdat het voorvoegsel een teken is van het Muḍāri‘ (onvolmaakte tijd). Amr Ḥāḍir Ma‘rūf is een apart type werkwoord, geen variatie op Muḍāri‘.

Kijk naar de fa‑positie

• Als de fa‑positie mutaḥarrik is: Maak de laatste letter sākin en behandel de uitgangen zoals in de lam‑tabellen.
  • ta‘dū → ‘ud
  • tuqātilu → qātil
• Als de fa‑positie sākin is: Dan ontstaat een uitspraakprobleem: In het Arabisch kan een woord niet beginnen met een sukoon.

Daarom wordt een hamzat al‑waṣl toegevoegd vóór de fa‑positie.

De harakah van hamzat al‑waṣl

Deze hangt af van de harakah op de ‘ain‑positie:

• Is de ‘ain madmūm (dhammah)? → hamza wordt madmūm
  • tansuru → unsur
• Is de ‘ain makṣūr (kasrah)? → hamza wordt makṣūr
  • tadhribu → idhrib
  • tasma‘u → isma‘

Samenvatting van de vier Amr‑tabellen

Tabel	Persoon	Stem	Voorbeeld
1. Amr Ḥāḍir Ma‘rūf	2e persoon	actief	idhrib — Sla!
2. Amr Ḥāḍir Majhūl	2e persoon	passief	li‑tudhrab — Je moet geslagen worden
3. Amr Gha’ib wa Mutakallim Ma‘rūf	3e + 1e persoon	actief	li‑yadhrib — Hij moet slaan
4. Amr Gha’ib wa Mutakallim Majhūl	3e + 1e persoon	passief	li‑yudhrab — Hij moet geslagen worden

 

4 De volledige 14‑vormige tabellen voor alle vier Amr‑categorieën.

1. Amr Ḥāḍir Ma‘rūf (2e persoon actief)
2. Amr Ḥāḍir Majhūl (2e persoon passief)
3. Amr Gha’ib wa Mutakallim Ma‘rūf (3e + 1e persoon actief)
4. Amr Gha’ib wa Mutakallim Majhūl (3e + 1e persoon passief)

1 Amr Ḥāḍir Ma‘rūf (2e persoon actief bevel)

Gebouwd uit Muḍāri‘ Ḥāḍir Ma‘rūf door het verwijderen van de tā’ + toepassen van hamzat al‑waṣl indien nodig

Nr.	Persoon	Geslacht	Aantal	Vorm
7	2e	M	enk.	iḍrib
8	2e	M	duaal	iḍribā
9	2e	M	mv.	iḍribū
10	2e	V	enk.	iḍribī
11	2e	V	duaal	iḍribā
12	2e	V	mv.	iḍribna

Alleen deze zes vormen zijn letterlijk “bevelen”.

2 Amr Ḥāḍir Majhūl (2e persoon passief bevel)

Gebouwd door “li” + Muḍāri‘ Majhūl + lam‑uitgangen

Nr.	Persoon	Geslacht	Aantal	Vorm
7	2e	M	enk.	li‑tuḍrab
8	2e	M	duaal	li‑tuḍrabā
9	2e	M	mv.	li‑tuḍrabū
10	2e	V	enk.	li‑tuḍrabī
11	2e	V	duaal	li‑tuḍrabā
12	2e	V	mv.	li‑tuḍrabna

Betekenis: “Je moet geslagen worden.”

3 Amr Gha’ib wa Mutakallim Ma‘rūf (3e + 1e persoon actief bevel)

Gebouwd door “li” + Muḍāri‘ Ma‘rūf + lam‑uitgangen

Nr.	Persoon	Geslacht	Aantal	Vorm
1	3e	M	enk.	li‑yaḍrib
2	3e	M	duaal	li‑yaḍribā
3	3e	M	mv.	li‑yaḍribū
4	3e	V	enk.	li‑taḍrib
5	3e	V	duaal	li‑taḍribā
6	3e	V	mv.	li‑yaḍribna
13	1e	—	enk.	li‑aḍrib
14	1e	—	mv.	li‑naḍrib

Betekenis: “Hij moet slaan”, “Ik moet slaan”, “Wij moeten slaan.”

4 Amr Gha’ib wa Mutakallim Majhūl (3e + 1e persoon passief bevel)

Gebouwd door “li” + Muḍāri‘ Majhūl + lam‑uitgangen

Nr.	Persoon	Geslacht	Aantal	Vorm
1	3e	M	enk.	li‑yuḍrab
2	3e	M	duaal	li‑yuḍrabā
3	3e	M	mv.	li‑yuḍrabū
4	3e	V	enk.	li‑tuḍrab
5	3e	V	duaal	li‑tuḍrabā
6	3e	V	mv.	li‑yuḍrabna
13	1e	—	enk.	li‑uḍrab
14	1e	—	mv.	li‑nuḍrab

Betekenis: “Hij moet geslagen worden”, “Ik moet geslagen worden”, “Wij moeten geslagen worden.”

Compact overzicht (alle vier tabellen)

Tabel	Personen	Stem	Voorbeeld
Amr Ḥāḍir Ma‘rūf	2e persoon	actief	iḍrib
Amr Ḥāḍir Majhūl	2e persoon	passief	li‑tuḍrab
Amr Gha’ib & Mutakallim Ma‘rūf	3e + 1e	actief	li‑yaḍrib
Amr Gha’ib & Mutakallim Majhūl	3e + 1e	passief	li‑yuḍrab

 

5 Nadrukkelijke opdrachttabellen

Alle vier de hierboven genoemde tabellen kunnen ook worden benadrukt met behulp van de twee nūns van nadruk: de thaqīlah en khafīfah‑nūn, wat resulteert in 8 extra tabellen. De uitgangen zijn hier precies hetzelfde als in de normale nadrukkelijke tabellen die eerder werden behandeld, bijvoorbeeld iḍribanna (Zeker slaan!), li‑yadhribanna (Hij moet zeker slaan).

In totaal zijn er 12 tabellen voor het opdrachtwerkwoord: 4 eenvoudige (hierboven vermeld) en 4 voor elke nadrukkelijke nūn.

6 Het negatieve opdracht (Nahy)

Ook hier splitsen de geleerden van Sarf de tabel van 14 vervoegingen op in twee kleinere tabellen. De zes vervoegingen van de tweede persoon actief vormen de eerste tabel, terwijl dezelfde zes voor passief de tweede tabel vormen. De overige sīghahs aan weerszijden vormen een vierde tabel.

Bouwwijze

Voeg eenvoudig de lā van het verbod toe aan alle vervoegingen van het onvolmaakte werkwoord en behandel de uitgangen zoals in de Amr‑ en lam‑tabellen: door sukūn te geven aan die sīghahs die een dhammah op de lām‑positie hadden, en de laatste nūn van alle andere te laten vallen, behalve de twee vrouwelijke meervouden. Bijvoorbeeld: lā taḍrib (Niet slaan).

Deze vier tabellen kunnen, net als de Amr‑tabellen, ook worden benadrukt via de thaqīlah‑ en khafīfah‑nūn, bijvoorbeeld lā taḍribanna (Sla nooit!). Daarom is het totale aantal tabellen hier 12: 4 eenvoudig, 4 benadrukt met nūn thaqīlah en nog eens 4 met nūn khafīfah.