1 Inleiding
De student leert richting te vinden in zijn leven door een levenskaart te gebruiken waarin hij zijn identiteit, achtergrond, doelen, obstakels, stappen en benodigde hulp onderzoekt. Hij leert hoe een toekomstbeeld motivatie geeft en hoe de krachtenveld‑analyse van Lewin helpt om stimulerende en remmende krachten te herkennen en te beïnvloeden. Daarnaast leert hij dat zelfrespect en een gezond zelfbeeld essentieel zijn voor groei, communicatie en het bereiken van doelen, en dat een negatief zelfbeeld met bewustwording en doorzettingsvermogen kan worden verbeterd, zoals benadrukt door Sheikh ʿAbdul Qādir Jilāni (raḍiyAllāhu ʿanhu).
2 Doelloosheid en het belang van de levenskaart
Mensen weten vaak niet wat het doel van het leven op aarde is. Zij hebben ook geen vast doel voor ogen in de geloofswereld, de spirituele wereld en de materiële wereld. Door de eigen levenservaring en wensen in kaart te brengen kan de murīd succes hebben op zijn weg naar de verwezenlijking van persoonlijke doelstellingen. Deze worden in een levenskaart opgenomen, die gebruikt kan worden om het leven als geheel te overzien of om een bepaald aspect daarvan te belichten. De levenskaart is als volgt onderverdeeld:
Wie ben ik? Dit heeft betrekking op je identiteit. Hierin worden de verschillende facetten van het leven belicht en hoe je je energie daarover verdeelt.
Waar kom ik vandaan? Hiermee traceer je je persoonlijke geschiedenis en onderzoek je de achtergrond van het leven dat je nu leidt.
Waar ga ik heen? In deze fase tracht je je potentieel te versterken, je koers en bestemming te verduidelijken, doelstellingen te definiëren en een strategie te bepalen.
Wat houdt mij tegen? In deze fase kijk je naar remmingen, obstakels en blokkades die het bereiken van bepaalde doelen in de weg staan.
Hoe kom ik daar? Maak na je zelfassessment een plan met de stappen die je moet ondernemen om het doel te bereiken.
Welke hulp heb ik nodig? Zoek indien nodig iemand die je kan coachen en die de steun en krachten behandelt die je op je reis nodig hebt. Hij benoemt samen met jou de vaardigheden die ontwikkeld moeten worden, de vereiste eigenschappen en de mensen die je eventueel kunnen assisteren.
Hoe zal het zijn als ik daar ben? Dit is een fictieve constructie van hoe je leven aan het eind van deze reis eruit zou kunnen zien. Dit kan je helpen om jezelf volledig te identificeren met het reisdoel. Het plaatst je ambities op een meer emotioneel niveau en wekt daardoor extra energie en motivatie op.
3 Krachtenveld-analyse
De sociaalpsycholoog Lewin heeft een methode ontwikkeld om in kaart te brengen hoe je komt waar je wilt zijn. Deze methode gaat ervan uit dat je je in een zekere mate van evenwicht bevindt. Dit evenwicht ontstaat doordat krachten vanuit tegenovergestelde richtingen op elkaar inwerken. Deze zogenaamde krachtenveld-analyse is een hulpmiddel om de krachten die voor en tegen je plannen werken in kaart te brengen. Om het krachtenveld zo te kunnen manipuleren dat je in staat bent je plannen uit te voeren, moet het volgende gebeuren:
- De stimulerende krachten moeten versterkt worden.
- De afremmende krachten moeten afnemen.
- Er moeten nieuwe stimulerende krachten geactiveerd worden.
Als je acties om de plannen te realiseren te veel weerstand oproepen, moet je een andere aanpak kiezen. (Er zijn namelijk meerdere wegen die naar Medina leiden.) De eerste twee bovenstaande acties moeten gelijktijdig plaatsvinden.
4 Zelfrespect
Gevoel van eigenwaarde duidt op de mate waarin je in jezelf gelooft en jezelf accepteert. Het is een begrip dat uitdrukt hoe waardevol je jezelf vindt en hoe goed je je voelt.
Gevoel van eigenwaarde zegt iets over hoe je naar jezelf kijkt, dus over je zelfbeeld, en dat heeft alles te maken met aanverwante begrippen als zelfrespect en zelfvertrouwen. Als je gevraagd wordt: “Hoe zie je jezelf?” of wanneer je een lezing moet geven of een bijeenkomst moet leiden, zie je misschien helemaal niets in jezelf dat je moed geeft. Je zelfbeeld wordt meer bepaald door hoe je jezelf ziet dan door hoe anderen je zien of hoe je zou willen zijn. Je gevoel van eigenwaarde wordt er sterk door beïnvloed. Je zelfbeeld is moeilijk te veranderen, omdat je het al vroeg in je leven hebt opgebouwd uit de positieve en negatieve boodschappen uit je omgeving.
Een negatief zelfbeeld kan een grote handicap zijn en het vermogen om met andere mensen te communiceren verstoren. Een positief zelfbeeld is daarentegen een waardevolle eigenschap. Mensen met een gezond zelfbeeld zien zichzelf als geliefd, kundig, waardevol en geaccepteerd; zij hebben het gevoel over keuzevrijheid te beschikken en kunnen begrip opbrengen voor anderen. Het belangrijkste is echter dat zij zich er ook naar gedragen.
Sheikh ʿAbdul Qādir Jilāni (raḍiyAllāhu ʿanhu) zegt: “Treed uit jezelf en kijk naar jezelf.” (Ghunyat-e-Ṭālibīn)
Hoewel het moeilijk is om het zelfbeeld te veranderen, kan het op een aantal punten worden aangepast zodat het een gezondere weerspiegeling van je ware zelf wordt. Je hoeft niet altijd gevangen te blijven in een negatief zelfbeeld. De overtuiging dat verandering mogelijk is, aangevuld met een beetje doorzettingsvermogen, maakt het mogelijk om naar een positiever zelfbeeld toe te groeien.