1 Inleiding

De student leert dat murāqaba een innerlijke, religieus verankerde vorm van contemplatie is die volledig past binnen de Qur’ānische opdracht tot overdenking. Hij leert dat elke religieuze handeling een uiterlijke (ẓāhir) en innerlijke (bāṭin) dimensie heeft, en dat het doel van deze innerlijke dimensie het station van iḥsān is: leven in voortdurende bewustheid van Allāh Ta’ālā. De student begrijpt dat murāqaba een oefenweg is die geestelijke vermogens wekt, zelfbewustzijn verdiept en de verbinding met het onderbewustzijn opent. Hij leert de opeenvolgende fasen kennen: slaperigheid, droombeelden, kleurrijke visioenen en uiteindelijk waarheidsdromen, waarin spirituele kennis wordt ontvangen en door de murshid wordt geduid.

2 Misvattingen over murāqaba

De leden van bepaalde religieuze groepen verklaren murāqaba (meditatie) vaak als iets buiten de religie. Zij beweren dat het niet in het Heilige Boek voorkomt. Dit argument kan iemand met een marginale geest imponeren, maar wie met wijsheid en diepgang naar deze kwestie kijkt, ziet dat dit begrip wegsmelt. Wanneer we kijken naar de leer van het Heilige Boek, waaronder de Heilige Qur’ān, dan zien we dat de belangrijkste boodschap voor ons is om te overdenken (iqra = leren).

3 Overdenking en ṣalāt als verbinding

Overdenking betekent het verkennen met de geestelijke vermogens van de vele tekenen verspreid over het universum. Het op een na belangrijkste onderdeel van de religie is het gebed (ṣalāt). Ṣalāt is een breed begrip dat letterlijk betekent: een verbinding vormen, dus communicatie. Hier betekent het dat een persoon door middel van beschouwing een verbinding kan maken met Allāh Ta’ālā.

4 Murāqaba als innerlijke toestand

Murāqaba kan niet worden beperkt tot een specifieke lichaamshouding, omdat het in essentie een mentale activiteit of toestand is. Het systeem van regelgeving dat door de religie wordt aangereikt, heeft ruimte voor zowel uiterlijke als innerlijke inspiraties. Elke pijler en activiteit heeft een uiterlijke vorm (ẓāhir) en een innerlijke betekenis (bāṭin). Beide kanten zijn even belangrijk.

5 Iḥsān: het hoogste innerlijke station

Door middel van verplichte religieuze handelingen is de meest gewenste innerlijke toestand het station van iḥsān (hoger bewustzijn). De Profeet Mohammed ﷺ heeft iḥsān gedefinieerd als: “Als je ṣalāt verricht, doe het op zo’n manier dat je Allāh ziet; en als je Hem niet kunt aanschouwen, weet dan dat Hij jou ziet.” Wanneer iemand dit hogere niveau van Allāh‑bewustzijn bereikt, wordt hij of zij in staat om de gnosis van Allāh Ta’ālā te verkrijgen.

6 Het gezelschap van de Profeet ﷺ

Tijdens de aardse tijd van de Profeet Mohammed ﷺ hadden de gelovigen zijn glorieuze gezelschap. De geestvermogens van zijn metgezellen werden verlicht door zijn liefde. Het grootste deel van hun tijd brachten zij door in de aanschouwing van zijn persoonlijkheid en essentie. Zij waren voortdurend bezig met het zoeken naar wijsheid in zijn handelingen. Door dit gerichte leven konden zij spiritueel bewustzijn verkrijgen. Bovendien ontvingen zij door zijn gezelschap cognitieve en intuïtieve inzichten zonder veel inspanning.

7 Hoe murāqaba wordt beoefend

Om zelfbewustzijn te verkrijgen en geestelijke vermogens te wekken, moet murāqaba consequent worden beoefend. Door murāqaba kunnen verborgen kwaliteiten langzaam ontwaken, waardoor uiteindelijk zelfbewustzijn ontstaat. Zoals bij elke vaardigheid of kunst moet men oefenen volgens een methode. Deze oefening leidt tot geleidelijke verbetering en uiteindelijk tot beheersing.

Een voorbeeld: wie wil leren schilderen, heeft in het begin begeleiding van een docent nodig. Aanvankelijk lukt het niet om te tekenen wat men voor ogen heeft, maar door oefening wordt men uiteindelijk in staat om te tekenen wat men bedoelde.

8 Slaperigheid: het eerste stadium

Slaperigheid is het vroegste stadium van murāqaba. Wanneer iemand begint met de beoefening, wordt hij vaak suf en valt soms in slaap. Na enkele dagen oefenen bereikt de murīd een geestestoestand die noch slapen noch waken genoemd kan worden. Dit is een tussentoestand. Na de murāqaba voelt de murīd alsof hij iets heeft gezien, maar hij kan het niet herinneren.

9 Kleurrijke droombeelden

Na een bepaalde periode begint de student duidelijkere droombeelden te zien. Soms direct na het inslapen en soms de hele nacht. Verschillende scènes verschijnen: bomen, bloemen, groen, bergen, valleien, meren, rivieren, gebouwen, vogels. Deze dromen hebben meer diepte en detail, en hun effect blijft na het ontwaken nog enige tijd aanwezig.

De murīd ziet ook kleurrijke dromen die levendiger zijn dan gewone dromen. Na zulke dromen voelt hij vreugde, rust en sereniteit. Door verdere beoefening van murāqaba neemt de verbinding met het onderbewustzijn toe, waardoor de murīd meer informatie uit die stroom kan ontvangen.

Wanneer de dromen dieper worden, begint de murīd waarheidsdromen te zien, waarin toekomstige gebeurtenissen niet symbolisch maar letterlijk worden weergegeven. Wat hij ziet, manifesteert zich vaak na het ontwaken. De dromen worden zo duidelijk dat een tolk niet langer nodig is; de murīd kan zijn eigen dromen begrijpen.

In deze fase geeft de murshid zijn murīd lessen op basis van diens dromen. Veel spirituele kennis wordt door middel van dromen overgedragen aan de Sufi‑meester.