1. Inleiding

In deze les maak je kennis met de verschillende rechtsvormen waarmee een onderneming kan worden opgericht. Je leert wat de belangrijkste kenmerken zijn van rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid, zoals de eenmanszaak, maatschap, vof en commanditaire vennootschap, en hoe de aansprakelijkheid daar geregeld is. Daarnaast ontdek je hoe rechtspersonen zoals de bv en nv werken, welke regels gelden voor aandelen en waarom deze vormen beperkte aansprakelijkheid bieden. Na deze les begrijp je welke rechtsvormen er bestaan, hoe ze verschillen en waarom ondernemers bewust kiezen voor een bepaalde vorm.

2. Rechtsvormen

Eenmanszaak

Een eenmanszaak (of IB‑onderneming) is een bedrijfsvorm waarbij één persoon volledig verantwoordelijk is voor de onderneming. Deze persoon is zowel juridisch als financieel rechtstreeks en persoonlijk aansprakelijk.

Maatschap

Een maatschap is een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid, waarin twee of meer personen of rechtspersonen (de maten of vennoten) samenwerken. Iedere vennoot brengt iets in, zoals arbeid, geld, goederen of goodwill, met het doel het gezamenlijke voordeel te delen.

Maatschappen komen veel voor bij vrije beroepen, zoals tandartsen, artsen, advocaten, accountants en fysiotherapeuten. Ook boerenbedrijven worden regelmatig als maatschap gevoerd, bijvoorbeeld door familieleden. Daarnaast wordt de maatschap soms gebruikt voor de financiering van filmprojecten.

Vennootschap onder firma (vof)

Een vennootschap onder firma is een eenvoudige manier waarop twee of meer personen samen een onderneming kunnen starten. Zij treden onder één gezamenlijke naam (firma) naar buiten. De vennoten nemen beslissingen voor elkaar en zijn hoofdelijk aansprakelijk voor elkaars handelen. Er is dus géén beperkte aansprakelijkheid.

Commanditaire vennootschap (cv)

Een commanditaire vennootschap is een bijzondere vorm van de vof. Deze rechtsvorm kent:

• Beherende vennoten: zij voeren het bedrijf en zijn volledig aansprakelijk.
• Stille vennoten (commanditaire vennoten): zij brengen alleen geld in en zijn slechts aansprakelijk voor het bedrag dat zij investeren.

Stille vennoten mogen niet namens de vennootschap handelen. Doen zij dat toch, dan worden zij volledig aansprakelijk voor alle schulden, net als de beherende vennoten.

Besloten vennootschap (bv)

Een besloten vennootschap is een rechtspersoon waarvan het aandelenkapitaal is verdeeld in aandelen die niet vrij overdraagbaar zijn. De aandelen staan op naam en de overdracht is beperkt door wettelijke regels en door de statuten. Vaak moeten bestaande aandeelhouders instemmen met de toetreding van een nieuwe aandeelhouder (blokkeringsregeling).

De bv houdt een aandeelhoudersregister bij waarin staat wie welke aandelen bezit. Een belangrijk kenmerk is de beperkte aansprakelijkheid: aandeelhouders zijn niet persoonlijk aansprakelijk voor schulden van de bv. Een flex‑bv kan al met één euro worden opgericht. De oprichting verloopt via de notaris.

Naamloze vennootschap (nv)

Een naamloze vennootschap is een rechtspersoon waarvan het maatschappelijk kapitaal is verdeeld in aandelen die vrij overdraagbaar zijn. De nv is ‘naamloos’ omdat er geen verplichting bestaat om een aandeelhoudersregister bij te houden. Aandeelhouders kunnen dus anoniem blijven.

De nv is geschikt voor grootschalig aandeelhouderschap waarbij aandeelhouders elkaar niet hoeven te kennen. Bij aandelen aan toonder kan zelfs het bestuur niet altijd zien wie de aandeelhouders zijn. Net als bij de bv geldt beperkte aansprakelijkheid en rechtspersoonlijkheid.