De Sharīʿah beschouwt dienstverlening (khidmah) als een morele, religieuze en juridische plicht die moet worden uitgevoerd met integriteit, eerlijkheid, deskundigheid, transparantie en het vermijden van schade. Dienstverlening is dus niet alleen een zakelijke handeling, maar een vorm van aanbidding wanneer het correct wordt uitgevoerd (al‑Zuhaylī, 2003).
- Dienstverlening binnen de Sharīʿah
Dienstverlening valt onder muʿāmalāt, de categorie van menselijke transacties. Het omvat alle vormen van professionele en maatschappelijke hulp:
- juridische diensten
- medische zorg
- onderwijs
- advies
- commerciële dienstverlening
- sociale ondersteuning
De Qur’ān benadrukt dat dienstverlening moet worden uitgevoerd met amānah (betrouwbaarheid): “Voorwaar, Allāh gebiedt u het u toevertrouwde (amānah) over te geven aan hen die er recht op hebben en dat, wanneer gij tussen mensen richt, gij rechtvaardig handelt. En waarlijk, voortreffelijk is datgene, waartoe Allāh u maant. Voorzeker, Allāh is de Alhorende, de Alziende.” Surah an-Nisā (de vrouwen), H4, vers 58
- Sharīʿah‑principes die dienstverlening sturen
2.1 Al‑Amānah (vertrouwensplicht)
Dit principe verplicht zorgvuldigheid, betrouwbaarheid en bescherming van belangen. Kamali (2008) beschrijft amānah als een kernwaarde binnen alle vormen van dienstverlening.
2.2 Al‑Ṣidq (waarheid en eerlijkheid)
De Profeet ﷺ zei: “Waarachtigheid leidt tot rechtvaardigheid.” (al‑Bukhārī, 1987, ḥadīth nr. 6094). Dit verbiedt misleiding, verborgen kosten en valse beloftes.
2.3 Iḥsān (uitmuntendheid)
De Profeet ﷺ zei: “Allah heeft bepaald dat wanneer jullie iets doen, jullie het goed moeten doen.” (Muslim, 1991, ḥadīth nr. 1955). Dit vormt de basis voor professionele kwaliteit en zorgvuldigheid.
2.4 Lā ḍarar wa lā ḍirār (geen schade)
Een juridische maxim die alle madhāhib erkennen: “Er mag geen schade worden toegebracht, noch mag schade worden vergolden met schade.” (Ibn Mājah, 2007, ḥadīth nr. 2340). Dit principe is de basis voor aansprakelijkheid en zorgplicht.
2.5 Deskundigheid en bekwaamheid
Al‑Zuhaylī (2003) benadrukt dat het aanbieden van diensten zonder deskundigheid in strijd is met fiqh al‑muʿāmalāt.
2.6 Transparantie (bayān)
De Qur’ān verplicht duidelijke communicatie en het vermijden van ambiguïteit in contracten waarover Allāh Ta’ālā openbaart: “O, jij die gelooft, wanneer je van elkander leent voor een vastgestelde periode, schrijft het dan op. Laat een schrijver het naar waarheid in uw bijzijn optekenen en geen schrijver moet weigeren, te schrijven, zoals Allāh hem heeft onderwezen; laat hem daarom schrijven en laat de schuldenaar dicteren en hij moet Allāh, zijn Heer vrezen en niets daaraan afdoen. Maar, indien de schuldenaar weinig verstand heeft, of zwak is, of zelf niet kan dicteren, laat dan zijn zaakwaarnemer eerlijk dicteren. En roept van onder uw mannen twee getuigen en als er geen twee mannen zijn, dan één man en twee vrouwen van degenen, die je als getuigen aanstaan, zodat, wanneer één der twee vrouwen zich zou vergissen, de ene de andere indachtig moge maken. En de getuigen mogen niet weigeren, wanneer zij worden gedaagd. En wordt het schrijven niet moe, of het weinig of veel zij, betreffende de vervaltijd. Dit is in Allāh’s ogen eerder rechtvaardig, het maakt het getuigenis zekerder en weerhoudt je van twijfel. Maar wanneer het contante handel is, die je onderling drijft, zal het geen blaam voor je zijn, als je het niet neerschrijft. En hebt getuigen, wanneer je aan elkander verkoopt en de schrijver en de getuigen mag geen leed worden aangedaan. En indien je zulks doet, zal het zeker overtreding van je zijn. Vrees Allāh. Allāh schenkt je kennis en Allāh weet alle dingen goed.” Surah al-Baqarah (de koe), H2, vers 282. Dit vormt de basis voor transparantie over kosten, voorwaarden en risico’s.
- Sharīʿah en naleving van Nederlands recht
Sharīʿah verplicht moslims om de wetten van het land te respecteren, zolang deze niet tot zonde leiden. Al‑Qarāfī (1994) legt uit dat maatschappelijke regels moeten worden nageleefd wanneer zij het publieke belang (maṣlaḥah) dienen.
Kamali (2008) verbindt dit principe aan moderne regelgeving zoals:
- AVG
- consumentenrecht
- beroepsnormen
- contractrecht
Sharīʿah en Nederlands recht versterken elkaar hier dus.
- Conclusie
Dienstverlening volgens de Sharīʿah betekent:
- eerlijkheid
- deskundigheid
- transparantie
- geen schade
- vertrouwelijkheid
- rechtvaardigheid
- naleving van de wet van het land
Het is zowel een religieuze plicht als een professionele verantwoordelijkheid.