1 Inleiding

De student leert in deze les dat het salafisme een moderne aftakking is van het Wahhābisme en geen voortzetting van de oorspronkelijke islam. Hij leert hoe salafisten traditionele islamitische wetenschappen negeren, waarom hun leerstellingen afwijken van de Ahl al‑Sunnat, en hoe hun beweging internationaal wordt gezien als radicaal en extremistisch. De student krijgt inzicht in de ongeloof‑artikelen van salafisten, de correcte soennitische weerleggingen, en de misinterpretaties van Qur’ān en ḥadīth die zij verspreiden. Daarnaast leert hij dat salafistische jihad‑groepen wereldwijd geweld hebben gepleegd en dat officiële instanties zoals de NCTb het salafisme beschrijven als een ultra‑orthodoxe en soms gewelddadige stroming. Kortom, de student begrijpt dat het salafisme geen representatie is van de oorspronkelijke islam, maar een afwijkende ideologie die haaks staat op de leer van de Ahl al‑Sunnat wa’l‑Jamāʿah.

2 Oorsprong en karakter van het salafisme

Let op: De term Salafiyya wordt in de moderne tijd misbruikt door de Wahhābistische beweging. In deze tekst onderscheiden wij:

1. De oorspronkelijke Salafiyya = de madhhab van de Sahāba en Tābiʿīn.
2. De moderne Salafiyya / Salafisme = de Wahhābistische beweging van de 18e eeuw.

Salafisme — ook wel Salafiyya of Selefi genoemd — is een aftakking van het Wahhābisme, net als de Deobandi‑ en Tablighi‑beweging. De aanhangers noemen zichzelf moslims, maar hanteren in werkelijkheid een vernieuwende en extremistische interpretatie van de islam. Zij introduceren eigen denkstijlen zonder grondige kennis van de Uṣūl al‑Qur’ān, Uṣūl al‑Ḥadīth, Uṣūl al‑Fiqh, Uṣūl al‑Muʿāmalāt, enzovoort (uṣūl betekent: fundamentele wetenschappen).

De leerstellingen van de oprichter, ʿAbd al‑Wahhāb al‑Najdī, worden door salafisten gepresenteerd als “de oorspronkelijke islam van de voorvaders”. Maar de eerste generaties moslims — meer dan 1.000 jaar geleden — waren zuiver in geloof en praktijk, en hadden niets te maken met de moderne salafistische ideologie. Salafisten zijn vaak herkenbaar aan hun arrogante houding, driekwart broekpijp en kaalgeschoren hoofd.

3 De vroege Salafiyya‑madhhab

Salafiyya is de naam van de madhhab die door alle soennieten werd gevolgd vóór de oprichting van de madhhabī van de Ashʿariyya en de Māturīdiyya. De volgelingen van deze vroege Salafiyya waren de Sahāba en de Tābiʿīn.

De Salafiyya‑madhhab is dus de madhhab van de Sahāba, de Tābiʿīn en de Tabaʿ at‑Tābiʿīn. Ook de vier grote imams behoorden tot deze madhhab. Het eerste boek ter verdediging van deze madhhab was Fiqh al‑Akbar, geschreven door Imām al‑Aʿẓam Abū Ḥanīfah (raḍiyAllāhu ʿanhu). Imām al‑Ghazālī (raḍiyAllāhu ʿanhu) vermeldt in zijn werk Iljām al‑ʿAwām ʿani ’l‑Kalām dat de Salafiyya‑madhhab zeven essentiële principes kende.

3.1 Ontwikkeling van het ʿilm al‑kalām

Het ʿilm al‑kalām van de mutakhkhirīn (latere geleerden) begon met Imām al‑Ghazālī. Nadat hij de madhhab van de vroege geleerden en de ideeën van islamitische filosofen had bestudeerd, bracht hij veranderingen aan in de methoden van het kalām.

Hij voegde filosofische onderwerpen toe aan het kalām met de bedoeling deze te weerleggen. Later verenigden Ar‑Rāzī en al‑Āmidī kalām en filosofie tot één tak van kennis. Al‑Bayḍāwī maakte kalām en filosofie zelfs volledig onafscheidelijk.

Deze ontwikkeling binnen het kalām verhinderde de verdere verspreiding van de oorspronkelijke Salafiyya‑madhhab.

3.2 Ibn Taymiyyah en de latere Salafiyya

Ibn Taymiyyah en zijn leerling Ibn al‑Qayyim al‑Jawziyya probeerden de Salafiyya‑madhhab te verrijken. Uiteindelijk viel de madhhab uiteen in twee delen:

• De vroege Salafis: Zij gingen niet in op details over de eigenschappen van Allāh Ta’ālā of over de naṣṣ van de mutashābihāt.
• De latere Salafis: Zij hielden zich juist bezig met het detailleren van deze eigenschappen en teksten. Dit is duidelijk zichtbaar in de werken van Ibn Taymiyyah en Ibn al‑Qayyim al‑Jawziyya.

Samen worden de vroege en latere Salafis Ahl as‑Sunnat al‑Khāṣṣah genoemd.

3.3 Verschil tussen Salafiyya en de geleerden van kalām

De geleerden van kalām die tot Ahl as‑Sunnat behoren, interpreteerden sommige van de naṣṣ. De Salafiyya verzette zich daartegen en hield vast aan een niet‑interpreterende benadering (tafwīḍ). Door te zeggen dat Allāh’s “gezicht” en Zijn “komen” niet lijken op het gezicht en het komen van mensen, onderscheiden de Salafiyya zich van de Mushabbiha (antropomorfismen).

3.4 Misbruik van de naam ‘Salafiyya’ in de moderne tijd

Tegenwoordig gebruiken sommige mensen vaak de naam Salafiyya. Iedere moslim moet echter goed weten dat er in de islam geen madhhab bestaat onder deze naam.

Er is alleen de madhhab van de Salaf as‑Ṣāliḥīn: de moslims van de eerste twee islamitische eeuwen, die in een ḥadīth ash‑Sharīf zijn geprezen.

3.5 De Khalaf en de Ahl as‑Sunnat wal‑Jamāʿah

De geleerden van de derde en vierde eeuw worden Khalaf as‑Sādiqīn genoemd. De ʿaqīdah (I’tiqād) van deze eerbare geleerden vormt de madhhab van Ahl as‑Sunnat wal‑Jamāʿah. Dit is de madhhab van īmān, de geloofsleer. Het īmān van de Sahābat al‑Kirām en de Tābiʿīn was identiek; er was geen enkel verschil tussen hun geloofsovertuigingen.

3.6 Ontstaan van ketterse groepen

Vandaag de dag behoort het grootste deel van de moslims tot de madhhab van Ahl as‑Sunnat. Alle tweeënzeventig ketterse groepen van bidʿah verschenen ná de tweede eeuw van de islam. De grondleggers van sommige van deze groepen leefden wel eerder, maar pas na de tijd van de Tābiʿīn werden hun boeken geschreven en traden zij als georganiseerde groepen naar voren, waarbij zij zich tegen Ahl as‑Sunnat keerden.

4 De hedendaagse Salafiyya‑beweging

De hedendaagse Salafiyya is een beweging zoals de Aḥmadiyyah en Tablighi Jamaat. Veel aanhangers komen oorspronkelijk uit de Ḥanafī‑, Mālikī‑, Shāfiʿī‑ of Ḥanbalī‑wetschool. De Salafiyya is primair gebaseerd op de Ḥanbalī‑traditie, maar in het bijzonder op het Wahhābisme en zijn theologische equivalenten.

Hoewel de Salafiyya beweert de islam terug te brengen naar haar “oorspronkelijke staat”, beseffen zij niet dat de oorspronkelijke islam nog steeds intact is. Bovendien geloven zij niet in wat de Heilige Profeet Mohammed ﷺ heeft verkondigd. De ware oorspronkelijke islam is die van de Ahl al‑Sunnat wa’l‑Jamāʿah, de grootste moslimgemeenschap en de enige echte volgelingen van de Heilige Profeet Mohammed ﷺ.

5 Salafisme in Nederland en internationaal

In Nederland en daarbuiten wordt het salafisme gezien als een radicale en extremistische beweging, zoals blijkt uit kranten, boeken en publieke opinie. De salafistische jihad‑beweging werft internationaal militanten en streeft naar een wereldwijde gemeenschap die gewelddadig strijd voert tegen niet‑moslims.

Zij hebben jihad gevoerd in onder andere Kasjmir, Bosnië, Tsjetsjenië, Afghanistan en de Filipijnen. In Centraal‑Azië en de Kaukasus is de salafistische jihad‑beweging lokaal verankerd, bijvoorbeeld in Fergana, dorpen in Dagestan en de bovenste Gharm‑vallei.

6 Enkele ongeloof‑artikelen van de Salafisten

6.1 De Profeet ﷺ hoort de salām niet

Salafisten beweren dat de Heilige Profeet Mohammed ﷺ de salām van moslims niet hoort. Dit is een valse bewering en een bidʿah. Geen enkele moslimgeleerde heeft dit ooit gezegd, behalve salafisten en hun aanverwanten. Zij citeren Qur’ān‑verzen waarin staat dat “de doden niet horen”, maar verwarren Allāh’s uitspraak over onmacht van mensen met de toestand van profeten, die door Allāh Ta’ālā een bijzondere status hebben gekregen.

Verweer

Het verschil tussen “u kunt de doden niet doen horen” en “de doden kunnen niet horen” is cruciaal. Sayyidunā Rasūlullāh ﷺ heeft zelf salām gedaan aan moslims in hun graven. Ibn Kathīr schrijft in zijn tafsīr: “Het is absurd om de doden salām te doen als zij niet kunnen horen. De Profeet ﷺ zou nooit zulke absurde praktijken aan zijn Ummah opdragen.” Grote mufassirīn zoals Imām al‑Ṭabarī, al‑Qurṭubī, Ibn Kathīr, al‑Suyūṭī en anderen bevestigen dat de doden horen op manieren die Allāh Ta’ālā bepaalt.

6.2 De engelen brengen de salām over

Salafisten citeren een ḥadīth waarin engelen de salām van de Ummah overbrengen aan de Profeet ﷺ, en concluderen dat de Profeet ﷺ de groet niet zelf hoort.

Verweer

Dit is foutieve logica. Zij negeren de ḥadīth waarin de Profeet ﷺ zegt: “Niemand begroet mij, behalve dat Allāh mijn ziel naar mij terugstuurt zodat ik de salām kan beantwoorden.” (Abū Dāwūd). De engelen brengen de groet over als eerbetoon, niet omdat de Profeet ﷺ niet kan horen.

7 Rapport van de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb)

De NCTb beschrijft salafisme als een ultraorthodoxe stroming die een strikte, letterlijke interpretatie van Qur’ān en Sunnah hanteert. Het is ontstaan in Saoedi‑Arabië en wordt vaak aangeduid als Wahhābisme. Binnen het salafisme bestaan verschillende stromingen, waaronder gewelddadige jihadistische groepen zoals Al‑Qaida en andere terroristische netwerken. Deze organisaties zijn verantwoordelijk voor ernstige schade, geweld en mensenrechtenschendingen.

Geraadpleegde bronnen

• Nationale Coördinator Terrorismebestrijding
• Sīdī G.F. Haddad, Hearing of the Dead