1. Ontwikkeling in de ḥadīth‑literatuur en gradatie

Na uitgebreid onderzoek is gebleken dat in de pre‑islamitische periode sommige Arabische poëzie en uitspraken van wijze mensen werden geregistreerd. Het is echter veilig te stellen dat de geschiedenis van Arabische literatuur feitelijk begint met de Heilige Qur’ān, het eerste volledige boek in de Arabische taal. (al‑Suyūṭī, Tārīkh al‑Khulafāʾ; Abbott, 1967)

Voor wat betreft de ḥadīth‑literatuur is vastgesteld dat reeds in de 1e eeuw van de Hijrah honderden kleine boekjes met ahadīth in omloop waren. Wanneer we daar nog eens een eeuw aan toevoegen, wordt het moeilijk om de totale hoeveelheid boekjes en boeken te bepalen, maar zelfs volgens de meest conservatieve schattingen waren het vele duizenden. (al‑Khaṭīb al‑Baghdādī, al‑Kifāyah fī ʿIlm al‑Riwāyah; Siddiqui, 1993)

2. Aard van de ahadīth‑boeken

De boeken en boekjes die in de 1e en vroege 2e eeuw verschenen, kunnen in categorieën worden ingedeeld:

1. Boeken met uitsluitend ahadīth van de Profeet Mohammed ﷺ, louter verzamelingen zonder systematische ordening. (Ibn Saʿd, al‑Ṭabaqāt al‑Kubrā)
2. Boekjes waarin ahadīth van de Profeet ﷺ zijn gemengd met juridische uitspraken van de rechtgeleide kaliefs, metgezellen en opvolgers, eveneens zonder systematische rangschikking. (al‑Shāfiʿī, al‑Risālah)

Vanaf het midden van de 1e eeuw Hijrah verschenen boekjes over afzonderlijke onderwerpen van praktische aard. Het werk van de metgezel en schrijver van de Profeet ﷺ, Zayd ibn Sābit (d. 45 AH), over farāʾiḍ (erfrecht) verdient hier vermelding. Later ontstonden boeken over gerechtelijke vraagstukken zoals huwelijk, echtscheiding, schadevergoeding bij verwondingen, enzovoort. (al‑Zarkashī, al‑Baḥr al‑Muḥīt)

In deze vroege periode verschenen dus systematische compilaties waarin ahadīth van de Profeet ﷺ werden gecombineerd met juridische uitspraken van autoriteiten en geleerden. Elk boek behandelde doorgaans één specifiek onderwerp. (Abbott, 1967)

3. Ontwikkeling in de 2e eeuw Hijrah

In de 2e eeuw veranderde de tendens: boeken die vrijwel alle juridische onderwerpen besloegen begonnen te verschijnen. Het bekendste voorbeeld is Imām Māliks al‑Muwaṭṭaʾ, samengesteld uit hoofdstukken over aanbidding, zakāt, hadj, huwelijk, echtscheiding, landbouw, handel en meer. Het bevat zowel ahadīth van de Profeet ﷺ als uitspraken van metgezellen en opvolgers. (Mālik ibn Anas, al‑Muwaṭṭaʾ)

Het is aannemelijk dat de duizenden ḥadīth‑boekjes die in de 2e eeuw circuleerden niet thematisch waren geordend. Ze waren een mengsel van profetische ahadīth en uitspraken van metgezellen en opvolgers. (Siddiqui, 1993)

4. Tendens vanaf het einde van de 2e eeuw

Vanaf het einde van de 2e eeuw veranderde de literaire stijl opnieuw: boeken met uitsluitend ahadīth van de Profeet ﷺ, systematisch geordend, begonnen te verschijnen. In de 3e en 4e eeuw ontstonden de grote canonieke werken die uitsluitend profetische ahadīth bevatten.

Sommige boeken bleven het oudere patroon volgen, zoals de Musannaf‑werken van ʿAbd al‑Razzāq en Ibn Abī Shaybah (d. 235 AH), of al‑Awsaṭ van Ibn al‑Mundhir. Maar het grootste deel van de literatuur van de muḥaddithīn bevatte uitsluitend profetische ahadīth. Deze boeken verschenen onder titels als Musnad, Jāmiʿ, Ṣaḥīḥ, Sunan, Mustakhraj en Muʿjam. ( al‑Dhahabī, Tadhkirat al‑Huffāẓ; Brown, 2009)

Naast de zuivere ḥadīth‑literatuur werden honderden andere boeken geschreven over methodologie, classificatie en interpretatie van ahadīth. (Ibn al‑Ṣalāḥ, Muqaddimah fī ʿUloom al‑Ḥadīth)

5. Belang van de vroege ahadīth‑boeken

Veel vroege boeken zijn verloren gegaan of opgenomen in latere encyclopedische ḥadīth‑werken, waardoor hun oorspronkelijke vorm niet bewaard is gebleven. Toch kunnen we door de literaire stijl van die periode te bestuderen veel van de vroege materialen reconstrueren. (Abbott, 1967; Brown, 2009)

6. Wat gebeurde er met de vroege ḥadīth‑literatuur?

Duizenden ḥadīth‑boekjes uit de 1e en 2e eeuw zijn niet bewaard gebleven. Mogelijk zagen geleerden destijds niet de noodzaak om deze werken voor de toekomst te conserveren, waardoor veel ervan verloren zijn gegaan. (al‑Khaṭīb al‑Baghdādī, Tārīkh Baghdād; Siddiqui, 1993)