1 Inleiding

Veel bestuurders van stichtingen en verenigingen komen vroeg of laat in aanraking met subsidies. Soms omdat de organisatie wil groeien, soms omdat een nieuw project geld kost en soms omdat bestaande activiteiten zonder extra inkomsten moeilijk kunnen worden voortgezet. Op dat moment ontstaat vaak de vraag of een subsidie een oplossing kan bieden. Toch is subsidie veel meer dan een financiële bijdrage. Wie succesvol subsidie wil aanvragen, moet eerst begrijpen waarom subsidies bestaan. Pas wanneer je begrijpt hoe een subsidiegever denkt, kun je een aanvraag schrijven die aansluit bij diens verwachtingen. In dit hoofdstuk maak je kennis met de achterliggende gedachte van subsidies en ontdek je waarom maatschappelijke meerwaarde centraal staat.

2 Waarom subsidies bestaan

Wanneer mensen voor het eerst over subsidies nadenken, kijken zij vaak naar de financiële kant van het verhaal. Een vereniging heeft onvoldoende inkomsten, een stichting wil nieuwe activiteiten ontwikkelen of een project blijkt duurder dan verwacht. Vanuit het perspectief van de organisatie is geld dan het meest zichtbare probleem.

Voor een subsidiegever ligt dat anders. Een gemeente, fonds of provincie verstrekt niet zomaar geld omdat een organisatie financiële ondersteuning nodig heeft. De belangrijkste vraag is altijd welk maatschappelijk doel wordt bereikt wanneer subsidie wordt verstrekt.

Stel dat een stichting activiteiten organiseert voor ouderen die weinig sociale contacten hebben. Zonder financiële ondersteuning zouden deze activiteiten wellicht moeten stoppen. De subsidiegever kijkt dan niet in de eerste plaats naar het financiële tekort van de stichting. Veel belangrijker is wat er gebeurt wanneer de activiteiten verdwijnen. Misschien raken ouderen verder geïsoleerd, nemen gevoelens van eenzaamheid toe en wordt de betrokkenheid bij de samenleving kleiner. Vanuit dat perspectief kan het ondersteunen van de stichting bijdragen aan een groter maatschappelijk doel.

Subsidies zijn daarom ontstaan als instrument om activiteiten mogelijk te maken die van waarde zijn voor de samenleving, maar niet altijd voldoende inkomsten genereren om zelfstandig te kunnen blijven bestaan.

3 Subsidie is geen cadeau

Bestuurders spreken soms over subsidiegeld alsof het een schenking is. Die gedachte kan echter tot problemen leiden bij het schrijven van een aanvraag. Een subsidiegever beschouwt subsidie namelijk niet als een cadeau, maar als een investering.

Iedere investering wordt gedaan met een bepaald doel voor ogen. Een ondernemer investeert bijvoorbeeld geld omdat hij verwacht daar winst mee te behalen. Een subsidiegever verwacht geen financiële winst, maar maatschappelijke winst. Het gewenste rendement bestaat uit positieve veranderingen voor mensen, buurten of doelgroepen. Dat betekent dat een subsidieaanvraag niet moet beginnen met de mededeling dat een organisatie geld nodig heeft. Veel belangrijker is de uitleg welke verandering de organisatie wil realiseren. Een vereniging die jongeren laat sporten draagt mogelijk bij aan gezondheid en sociale ontwikkeling. Een culturele stichting kan bijdragen aan ontmoeting, creativiteit en gemeenschapsvorming. Een organisatie die activiteiten organiseert voor ouderen kan helpen eenzaamheid te verminderen.

De subsidiegever investeert uiteindelijk niet in de organisatie zelf, maar in de maatschappelijke resultaten die de organisatie mogelijk maakt.

4 Leren kijken door de bril van de subsidiegever

Een belangrijke stap voor iedere bestuurder is leren kijken door de ogen van de subsidiegever. Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt vaak om een andere manier van denken. Bestuurders zijn dagelijks bezig met praktische zaken. Zij denken na over vrijwilligers, gebouwen, leden, deelnemers, financiën en activiteiten. Subsidiegevers beginnen juist aan de andere kant. Zij willen eerst begrijpen welk maatschappelijk vraagstuk wordt aangepakt. Daarom stellen zij vragen zoals: welk probleem wordt opgelost, welke doelgroep profiteert hiervan en welke resultaten worden verwacht? Pas nadat deze vragen duidelijk zijn beantwoord, ontstaat belangstelling voor de manier waarop het project wordt georganiseerd en gefinancierd. Veel subsidieaanvragen worden afgewezen omdat zij vooral beschrijven wat de organisatie doet. Sterke aanvragen leggen uit waarom dit belangrijk is voor de samenleving.

5 Een voorbeeld uit de praktijk

Denk aan twee sportverenigingen die subsidie aanvragen.

De eerste vereniging schrijft dat zij moeite heeft om de begroting sluitend te krijgen. De energierekening is gestegen en er is geld nodig om de accommodatie open te houden.

De tweede vereniging beschrijft dat zij een speciaal programma ontwikkelt voor kinderen uit gezinnen met beperkte financiële middelen. Dankzij dit programma kunnen kinderen sporten die anders niet zouden deelnemen. De vereniging verwacht dat de kinderen meer bewegen, meer zelfvertrouwen ontwikkelen en vaker deelnemen aan sociale activiteiten.

Hoewel beide verenigingen geld nodig hebben, zal de tweede aanvraag vaak sterker worden beoordeeld. De reden hiervoor is dat duidelijk zichtbaar wordt welke maatschappelijke waarde het project heeft. De focus ligt niet op het tekort van de organisatie, maar op het effect voor de doelgroep.

6 Maatschappelijke meerwaarde centraal

Vrijwel iedere subsidie draait uiteindelijk om maatschappelijke meerwaarde. Daarmee wordt bedoeld dat een activiteit een positieve bijdrage levert aan mensen of aan de samenleving als geheel. Die bijdrage kan op veel verschillende manieren zichtbaar worden. Soms gaat het om gezondheid, bijvoorbeeld wanneer jongeren worden gestimuleerd om meer te bewegen. Soms gaat het om sociale verbondenheid, zoals bij activiteiten tegen eenzaamheid. In andere gevallen ligt de nadruk op cultuur, duurzaamheid, educatie of participatie. Wat al deze situaties gemeen hebben, is dat de subsidiegever wil weten wat er verandert door de uitvoering van het project. Hoe concreter een organisatie hierover kan zijn, hoe beter de subsidiegever kan beoordelen of de investering verantwoord is.

7 Van activiteit naar effect

Een fout die veel beginnende subsidieaanvragers maken, is dat zij vooral activiteiten beschrijven. Zij schrijven bijvoorbeeld dat zij bijeenkomsten organiseren, workshops verzorgen of evenementen opzetten. Hoewel deze informatie relevant is, vertelt zij nog niet waarom een activiteit belangrijk is. Een subsidiegever wil daarom ook weten wat die activiteiten opleveren. Organiseer je bijeenkomsten zodat ouderen elkaar ontmoeten? Bied je workshops aan zodat jongeren nieuwe vaardigheden ontwikkelen? Organiseer je evenementen zodat inwoners meer betrokken raken bij hun buurt? De activiteit is het middel. Het effect is het doel. Bestuurders die dit verschil begrijpen, zetten een belangrijke stap richting succesvol subsidiewerven.

8 Samenvatting

In dit hoofdstuk heb je geleerd dat subsidies niet bedoeld zijn om financiële problemen van organisaties op te lossen. Subsidies bestaan omdat overheden en fondsen maatschappelijke doelen willen bereiken. Zij investeren in projecten die bijdragen aan een positieve verandering voor mensen en de samenleving.

Succesvolle subsidieaanvragers kijken daarom niet alleen naar wat hun organisatie nodig heeft, maar vooral naar welke maatschappelijke waarde zij toevoegen. Hoe beter je kunt uitleggen welk probleem je oplost en welke resultaten je bereikt, hoe sterker de basis van iedere toekomstige subsidieaanvraag.

Verwerkingsopdracht

Beschrijf jouw stichting of vereniging alsof je deze voor het eerst uitlegt aan een subsidiegever. Leg niet uit hoeveel geld je nodig hebt, maar beschrijf welk maatschappelijk probleem je aanpakt, welke mensen je ondersteunt en welke positieve veranderingen jouw activiteiten teweegbrengen. Schrijf vervolgens een korte reflectie waarin je uitlegt waarom een subsidiegever volgens jou bereid zou moeten zijn om in deze activiteiten te investeren.

Casus

Buurtvereniging Samen Sterk organiseert al enkele jaren activiteiten voor ouderen in de wijk. De vereniging merkt dat steeds meer ouderen alleen wonen en weinig sociale contacten hebben. Daarom wil het bestuur een nieuw programma starten met gezamenlijke maaltijden, creatieve workshops en bewegingsactiviteiten. Voor de uitvoering van dit programma is extra financiering nodig.

De voorzitter schrijft in een conceptaanvraag dat de vereniging onvoldoende inkomsten heeft om de activiteiten te betalen en daarom subsidie nodig heeft.

Beoordeel deze aanpak kritisch. Denk na waarom deze motivatie waarschijnlijk onvoldoende is voor een subsidiegever. Beschrijf vervolgens hoe de vereniging haar verhaal kan herschrijven vanuit maatschappelijke meerwaarde. Besteed daarbij aandacht aan het probleem van eenzaamheid, de gevolgen voor ouderen en de bijdrage die het programma kan leveren aan de leefbaarheid van de wijk. Hierdoor leer je denken vanuit het perspectief van de subsidiegever in plaats van vanuit de financiële behoefte van de organisatie.